Blue Deal

Buffering baangrachten als hefboom voor klimaatadaptatie

Gemeentelijke (baan)grachten zijn veel meer dan afwateringsstructuren. Mits een doordachte aanpak kunnen ze uitgroeien tot krachtige instrumenten voor waterbuffering, infiltratie en vertraagde afvoer. Vanuit die visie werd in 2024 gestart met een gerichte analyse en dialoog met lokale besturen om te onderzoeken waar grachten hersteld, geknepen of gestuwd kunnen worden. Doel: water langer vasthouden in het landschap en zo zowel piekbuien als droogteperiodes beter opvangen.

In 2025 volgde de omslag van analyse naar uitvoering. De gemeente As nam een beslissing om 11 vaste schotconstructies te zullen plaatsen in baangrachten in hun beheer. Hiermee wordt water lokaal opgehouden en vertraagd afgevoerd, zodat de buffercapaciteit en infiltratiemogelijkheden maximaal worden benut. Naast de beoogde provinciale subsidie werd ook aanvullende gemeentelijke financiering goedgekeurd. De subsidieaanvraag werd voorbereid in samenwerking met stroomafwaarts gelegen gemeenten, die mee profiteren van de opstuwing bovenstrooms. Dit project vormt een concreet voorbeeld van hoe lokale besturen klimaatadaptatie tastbaar maken. De plaatsing is voorzien medio 2026.

Ook de stad Peer zette belangrijke stappen via het Interreg Weerbaar Dommelland. Met een budget van 35.000 euro voor stuwen werd gericht onderzocht waar ingrepen het meeste effect genereren. De locatiekeuze gebeurt op basis van knelpunten waar hemelwater nog rechtstreeks naar de riolering stroomt, adaptatiekaarten en eerder onderzoek. Zo worden vaste schotconstructies voorzien op strategische plaatsen in vier beekvalleien, met als doel landbouwgebieden klimaatrobuuster te maken en water langer in het systeem te houden.

Aanleg poelen  in Peer

In 2025 werd binnen het projectgebied Bomerhei in Peer gewerkt aan de uitbreiding van het aantal geschikte voortplantingswateren voor de knoflookpad. In september 2025 werd hiervoor een omgevingsvergunning verkregen en kon de aanleg van twee nieuwe poelen worden uitgevoerd door Grondwerken Heylen.

Na realisatie zijn in het gebied in totaal drie geschikte waterpartijen aanwezig, wat de kansen voor amfibieën en andere watergebonden soorten versterkt. De nieuwe poelen dragen bovendien bij aan een grotere landschappelijke variatie in het gebied. Volgens de habitatcriteria voor de knoflookpad zijn vier geschikte waterpartijen vereist binnen een onderlinge afstand van maximaal 200 meter. Het leefgebied voldoet daardoor voorlopig nog niet volledig aan de voorwaarden voor herintroductie van de soort. De gerealiseerde maatregelen vormen een belangrijke basis voor verdere habitatverbetering, en bijkomende inrichtingen kunnen in de toekomst de uitzet van knoflookpad, en daarmee de ontwikkeling van een nieuwe deelpopulatie, mogelijk maken.

Informatiecampagne waterrobuuste tuinen

Klimaatverandering maakt zich steeds vaker voelbaar in onze tuinen: langere droogteperiodes worden afgewisseld met intense regenbuien. Met een informatiecampagne Waterrobuuste Tuinen zetten we daarom in op informeren én activeren. In samenwerking met Join For Water en zeven andere Regionale Landschappen werden inwoners gestimuleerd om hun voor- en achtertuin klimaatrobuuster in te richten. Kleine ingrepen bij veel huishoudens samen maken immers een groot verschil voor waterbuffering, infiltratie en verkoeling.

De kern van de campagne bestond uit heldere, toegankelijke actiefiches die particulieren concrete handvaten bieden: van ontharden en regenwater hergebruiken tot het kiezen van aangepaste beplanting. Deze fiches werden uitgewerkt en actueel gehouden, en vervolgens verspreid via de gemeentelijke kanalen binnen de werkregio. Zo konden lokale besturen hun inwoners gericht informeren met kwalitatief en kant-en-klaar materiaal.

Omdat er in Vlaanderen al heel wat organisaties actief zijn rond klimaatrobuuste tuinen, werd het aanbod versterkt met een overzichtelijke bundeling van bestaande initiatieven. Organisaties zoals Velt, Breekijzer en Natuurpunt beschikken elk over waardevolle expertise en tools. Door deze initiatieven samen te brengen in één praktisch overzicht, kregen gemeenteambtenaren een helder kompas om inwoners correct door te verwijzen en het overzicht te bewaren in het brede aanbod.

Van hemelwaterhergebruik naar een geïntegreerd Masterplan – Vrietselbeek Lanklaar

In 2025 werd in de woonkern van Lanklaar, deelgemeente van Dilsen-Stokkem, een belangrijke stap gezet richting een geïntegreerde en toekomstgerichte wateraanpak. Centraal staat de uitwerking van een overkoepelend Masterplan voor de woonkern en de Vrietselbeekvallei, waarin waterbeheer niet als afzonderlijke technische ingreep wordt benaderd, maar als structurerend principe voor ruimtelijke en landschappelijke ontwikkeling.

De ambitie van het Masterplan is helder: een samenhangend kader creëren waarin waterkwaliteit, waterberging en de natuurlijke dynamiek van de Vrietselbeek integraal worden meegenomen in de toekomstige inrichting van de omgeving. Daarbij wordt onderzocht hoe water beter kan worden vastgehouden in de bebouwde kern, hoe buffering en infiltratie versterkt kunnen worden en welke ruimtelijke kansen er zijn voor (her)meandering van de beek. De ruimtelijke consequenties daarvan — voor wonen, publieke ruimte, landschap en beleving — maken expliciet deel uit van het onderzoek.

Een belangrijke doelstelling is het versterken van de relatie tussen het sociale woonweefsel van Lanklaar en de beekvallei. Water, ecologie, landschap en recreatie worden niet afzonderlijk bekeken, maar in hun onderlinge samenhang. Het Masterplan moet zowel quick wins identificeren als een gedragen langetermijnvisie uitwerken, zodat concrete ingrepen logisch ingebed zijn in een breder toekomstperspectief.

Om deze planvorming mogelijk te maken, werd in 2025 een samenwerkingsovereenkomst afgesloten tussen de Vlaamse Landmaatschappij, de provincie, de Stad Dilsen-Stokkem en het Regionaal Landschap Kempen en Maasland.

Ontharding Geistingen-centrum

In 2025 werd in Geistingen-centrum, deelgemeente van Kinrooi, een gerichte stap gezet richting ontharding van het openbaar domein, met bijzondere focus op de gronden in eigendom van de kerkfabriek. Het project kadert in de bredere ambitie van de kerkfabriek om overbodige verharding terug te dringen en ruimte te creëren voor infiltratie, vergroening en klimaatrobuuste inrichting van het dorpscentrum.

Het traject ging van start met een overlegmoment tussen de kerkfabriek en RLKM. Tijdens dit overleg werden noden, verwachtingen en kansen in kaart gebracht. Op basis van deze input startte de landschapsarchitecte van het Regionaal Landschap Kempen en Maasland met de opmaak van een voorontwerp voor de herinrichting en ontharding van de betrokken site.

Met het oog op een effectieve uitvoering wordt in 2026 een volgende, verdiepende stap gezet. Voor het centrum van Geistingen is nood aan een meer gedetailleerd landschapsontwerp. Daarom zal een extern ontwerpbureau worden aangesteld voor de opmaak van een uitgewerkt landschapsplan, inclusief een gedetailleerde kostenraming.